اگر خودروسازان داخلی لُطف کنند و مدتی فعالیت نکنند؛ انگار دهها فولاد و پتروشیمی برای کشور ساخته شده!
علی اکبر شیرخانی، نوشت:
سالهاست یکی از مهمترین استدلالها برای حمایت از صنعت خودروی ایران، «حفظ اشتغال» است. اما اگر هزینهای که خودروهای پرمصرف به اقتصاد انرژی کشور تحمیل میکنند، چندین برابر هزینه حفظ همین اشتغال باشد، آیا این استدلال همچنان قابل دفاع است؟
مصرف بنزین ایران به محدوده ۱۳۰ میلیون لیتر در روز رسیده و در روزهای اوج حتی از ۱۵۰ میلیون لیتر عبور میکند. بخش مهمی از این مصرف بالا نیز به ناوگان قدیمی، فرسوده و کمبازده کشور بازمیگردد
اگر ارزش اقتصادی بنزین مصرفی کشور را حدود ۳۵ تا ۳۶ میلیارد دلار در سال در نظر بگیریم، کاهش جدی مصرف ناوگان میتواند سالانه میلیاردها دلار برای اقتصاد ایران صرفهجویی ایجاد کند. در یک سناریوی محافظهکارانه، کاهش مصرف میتواند ۱۰ تا ۱۵ میلیارد دلار ارزش اقتصادی آزاد کند و در سناریوهای بلندپروازانهتر این رقم حتی به محدوده ۲۰ تا ۲۵ میلیارد دلار نزدیک میشود
ابعاد این عدد وقتی روشنتر میشود که بدانیم صادرات سالانه پتروشیمی ایران در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۳ میلیارد دلار بوده و صادرات زنجیره فولاد نیز چندین میلیارد دلار ارزآوری دارد. یعنی ارزش انرژیای که میتوان تنها با افزایش بهرهوری خودروها حفظ کرد، بالقوه با درآمد یکی از بزرگترین صنایع صادراتی کشور قابل مقایسه است
اما ماجرای اشتغال حتی جالبتر است؛ فرض کنیم صنعت خودرو و قطعهسازی ۵۰۰ هزار شاغل داشته باشد و در یک فرض کاملاً افراطی، دولت به همه آنها بگوید در خانه بمانند و سالانه به هر نفر هزار دلار پرداخت کند
کل هزینه سالانه میشود: فقط ۵۰۰ میلیون دلار
حتی اگر تعداد کارکنان را یک میلیون نفر فرض کنیم، هزینه پرداخت سالانه هزار دلار به همه آنها فقط یک میلیارد دلار خواهد بود؛ رقمی بسیار پایینتر از ارزش بالقوه میلیاردها دلار بنزینی که میتوان با اصلاح ناوگان ذخیره کرد
البته نتیجه این محاسبه «تعطیلی خودروسازی» نیست. برعکس، ایران به صنعت خودروی قدرتمند و رقابتی نیاز دارد! مساله این است که دیگر نمیتوان تولید خودروی کمبازده را صرفاً با استدلال اشتغال توجیه کرد؛ چراکه محصول امروز خودروساز ممکن است ۱۵ تا ۲۰ سال در خیابان بماند و طی تمام این مدت برای کشور تعهد مصرف انرژی ایجاد کند
اگر یک خودرو فقط ۳ لیتر در صد کیلومتر بیشتر از نمونه کممصرف مشابه بسوزاند و سالانه ۲۰ هزار کیلومتر حرکت کند، سالانه ۶۰۰ لیتر و طی ۱۵ سال حدود ۹ هزار لیتر بنزین اضافه مصرف خواهد کرد؛ حالا این عدد را در میلیونها خودرو ضرب کنید…
شاید به همین دلیل مسئله بنزین ایران را نباید فقط با ساخت پالایشگاه بیشتر حل کرد. کاهش روزانه تنها ۲۰ میلیون لیتر مصرف، معادل صرفهجویی سالانه ۷.۳ میلیارد لیتر بنزین است؛ یک «پالایشگاه مجازی» که نه میلیاردها دلار سرمایهگذاری میخواهد و نه خوراک بیشتر.
ایران برای کسب میلیاردها دلار ارز، پتروشیمی و فولاد ساخته است؛ اما همزمان ممکن است بخش بزرگی از همان ثروت را به دلیل ناکارآمدی ناوگان حملونقل در باک خودروها بسوزاند
شاید یکی از بزرگترین میدانهای کشفنشده انرژی ایران نه زیر زمین، بلکه زیر کاپوت میلیونها خودرو باشد؛ و ارزانترین لیتر بنزین کشور، همان لیتری است که اصلاً مصرف نمیشود
بدون نظر! اولین نفر باشید